محمد حسن خان اعتماد السلطنه
2
مرآة البلدان ( فارسى )
سفاين هستند و يا مصنوع انسانى است كه از روى شعور و دانائى آنجاها را قابل و حاضر اين كار نمودهاند و بر خلاف در بعضى بحار ديگر سواحل به نحوى صعب و سخت است كه تا چند ميل نزديك شدن به آن موجب خطر و خطب است . حوالى قطبين هميشه در شدت برودت و درياها و اراضى آن پيوسته منجمد و پوشيده از يخ است و اراضى محاذى خط استوا به شدت گرم يا معتدل است . اختلاف تنها در برد و حر و بحر و بر نيست بلكه اختلاف در جنس انسانى از يد و اهالى بعضى قطعات ابيض و بعضى قطعات ديگر اسودند . سكنهء چين و ژاپن و مغولستان را رنگ گونه و خلقت بشره ديگرگون بلكه ساير اعضايشان شباهتى با اجزاى ساير مخلوق ندارد . اجساد وحشيهاى ينگى دنيائى « 1 » همچون رنگ مس سرخ است . در سوابق ايام ، به واسطهء نداشتن راه مراودهء ملل با يكديگر خيلى صعب و مشكل بود ليكن حالا بهواسطهء راهآهن مسافرت از جبل - الطارق به دامنهء كوه ارال نهايت سهل است . با كشتيهاى بخار در كمال سهولت و آسانى مىتوان از درياى محيط آتلانتيك « 2 » به پاسيفيك رفت و در اغلب درياها سفر نمود . اين است كه حالا به واسطهء سهولت مراوده تمام كرهء ارض را مىتوان مخلوق واحد شمرد و ملل مختلفهء سكنهء اين كره را كه در قديم از يكديگر دور و بىخبر و از حال هم مستحضر نبودند به يكديگر شناساند . چنانكه پانصد سال قبل ، اهالى قطعات مشرقى هيچ اطلاعى از ينگى دنيا نداشته بحر محيط آتلانتيك مانع از بلديت اهالى و وصول به ينگى دنيا بود . مسافرين با جرئت هوشيار از قبيل كريستف كلمب و غيره اين انكشاف ژاك را كردند و خدمتى به مجمع انسانيت و مدنيت نمودند . اقليم افريقيه را كه جز بعضى بلاد مشهورهء آن را قديما نمىدانسته و حالا اغلب اماكن آنجا را ديدهاند و شرح آن را نوشتهاند و نقشه برداشته . مع هذا باز سالى نيست كه سياحان و مسافرين دانشمند دست از جان نشويند و به جهت ترقى علم جغرافيا و انكشاف نقاط جديده راههاى
--> ( 1 ) - ينگى ، ينى به معناى جديد است و ينگى دنيا به معناى دنياى نو و اين نام بر قارهء آمريكا اطلاق مىشد . ( 2 ) - محيط اتلانتيك يعنى اوقيانوس اطلس و محيط پاسيفيك به معناى اوقيانوس آرام است . محيط ترجمهء Oce ? an است كه امروزه اوقيانوس گوئيم .